Uczenie się przez doświadczenie – czyli stylów uczenia się część 2

Cykl uczenia się wg Kolba to jedno z bardziej rozpowszechnionych (w teorii) podejść metodycznych do nauki osób dorosłych. Bazuje na dopasowaniu metod edukacyjnych do stylów uczenia się, w celu osiągania jak najlepszych efektów uczenia. Zaprojektowany z myślą o osobach dorosłych, bywa również stosowany przy edukacji osób młodszych. Bywa również niestosowany wcale…

W pierwszej części materiału pt.: „Style uczenia się – cz. 1” zaprezentowane zostały krótko style uczenia się, wyróżnione przez Davida Kolba. Ten sam uczony, edukator i specjalista od uczenia osób dorosłych, zaprojektował tzw. cykl Kolba, czyli proces edukacyjny uwzględniający potrzeby osób reprezentujących różne style uczenia się. Kolb nie wierzył (i raczej nikt w to nie wierzy), że można zaprojektować proces edukacyjny w taki sposób, aby wszystkie osoby uczestniczące od początku do końca czuły, że są właśnie w „swoim świecie”, że proponowane formy edukacji są „idealne dla mnie”, że – używając języka z innego porządku – czują „flow”. Nie, to nie jest możliwe. Każdy i każda z nas uczy się inaczej i dla niektórych najlepszą formą edukacji będzie słuchanie wykładu, inny uzna, że najbardziej lubi eksperymentowanie.

My, jako trenerzy i trenerki, musimy tak projektować nasze zajęcia, aby uwzględniać potrzeby wszystkich osób. I cykl Kolba jest w tym pomocny.

Kolb zaproponował podział procesu edukacyjnego (czy – sytuacji edukacyjnej) na cztery części (uwzględniające cztery style uczenia się). Skorzystać tu możemy z tego samego rysunku, który ilustrował pierwszą część materiału. Tam też można znaleźć informacje, czym charakteryzują się poszczególne style uczenia się, co oznaczają używane dalej pojęcia: asymilator, konwerger, dywerger i akomodator.

4 etapy cyklu Kolba

Kolb uznał, że osoby projektujące edukację osób dorosłych, powinny uwzględniać cztery formy zdobywania i utrwalania wiedzy. Zwyczajowo przyjęło się (i z reguły tak to jest stosowane), że pierwszym elementem cyklu jest „doświadczenie”, więc od niego rozpoczniemy.

  1. Doświadczenie jest takim etapem edukacji, w czasie którego można „poczuć” temat, jakim się mamy zająć. To często jest moment, w którym trener/trenerka zapowiada: „a teraz zrobimy takie ćwiczenie.”, a następnie pada instrukcja, która zakłada właśnie „zrobienie czegoś”: wykonanie jakiegoś zadania grupowego, odegranie scenki, przetestowanie aplikacji komputerowej, itd. To jest moment (czasem dłuższy), w czasie którego osoby uczestniczące „zanurzają się” w jakiejś rzeczywistości – czasem zajmując się problemem wprost związanym z tematem szkolenia („proszę zarejestrować się jako użytkownik platformy e-PUAP”), czasem – osadzonym w nierealnej scenerii („wyobraźcie sobie, że jesteście na bezludnej wyspie i musicie…). Po co? Wszystko po to, żeby „poczuć” sytuację, wykonać zadanie, wcielić się w jakąś rolę, itp. To jest część sytuacji edukacyjnej, z której najwięcej skorzystają osoby uczące się w stylu dywergentnym i akomodacyjnym (co nie oznacza, że pozostałe osoby nie skorzystają).
  2. Drugi etap cyklu to obserwacja, zwana również refleksją. Ponieważ nie chodzi tu tylko o obserwację rozumianą jako patrzenie oczami, a obserwację tego, co wydarzyło się w czasie poprzedniego etapu cyklu, czyli „doświadczenia”. W zależności od przedmiotu doświadczenia i celu edukacji, obserwacji poddawane mogą być różne aspekty doświadczenia. Mogą to być przeżycia czy myśli poszczególnych osób (np.: „Jak czuliście się w czasie wykonywania zadania? Czy było to dla Was przyjemne czy nie?” lub „Wskażcie, które elementy zadania były dla Was łatwe, a które trudne.”). Może być to również obserwacja całej grupy – „Wymieńcie najważniejsze powody, dla których waszej grupie udało się odnieść sukces w tym zadaniu/wygrać w konkursie?”). Ta część cyklu służy refleksji nad doświadczeniem, jest momentem na ułożenie sobie w głowie tego, co wydarzyło się w czasie doświadczenia, ale też poznania opinii innych osób na ten temat – to też może być uczące! Z tego elementu cyklu Kolba najpełniej skorzystają osoby uczące się w stylu dywergentnym i asymilacyjnym.
  3. Tworzenie teorii (czy po prostu wiedza) to kolejny element cyklu Kolba. Jego istotą jest albo wyciągnięcie wniosków z doświadczenia i obserwacji i „stworzenie teorii”, albo po prostu uzupełnienie wcześniejszych elementów konkretną dawką wiedzy. W tym pierwszym przypadku osoby uczestniczące w szkoleniu mogą zostać np. poproszone o wypisanie 5 zaleceń ułatwiających założenie konta na platformie e-PUAP (czyli dzieje się „tworzenie wiedzy”), a w drugim – trenerka, trener pokazują/ rozdają schemat „założenie konta na e-PUAP w 5 krokach”. Tak czy tak, efektem przepracowania tego elementu cyklu Kolba jest porcja konkretnej wiedzy, z jaką osoby uczestniczące wychodzą z sali. Może być to powszechnie uznany model czy teoria, może być to coś stworzonego przez trenera, trenerkę czy osoby uczestniczące. Szczególnie dobrze w tym elemencie cyklu Kolba czują się asymilatorzy i konwergerzy.
  4. Ostatni element cyklu Kolba to eksperymentowanie, zwane również zastosowanie. To moment, w którym trzeba zastanowić się (a może i sprawdzić?), jak zastosować nową wiedzę w praktyce. Opcja minimum na ten element edukacji to pytanie do osób uczestniczących „w jakich sytuacjach wykorzystasz nowo zdobytą wiedzę/umiejętność?”. Idealnie jednak byłoby stworzyć możliwość przetestowania nowych kompetencji w praktyce. Wypróbowania zaprezentowanego modelu, wdrożenia nowych zasad w życie, spróbowanie nowych umiejętności „na żywo”. Od razu, na sali szkoleniowej, lub w „życiu prawdziwym”, poza szkoleniem. Ważne jednak, żeby to zadziało się szybko, nie było zbyt odwleczone w czasie. Znalezienie zastosowania dla nowo pozyskanej wiedzy czy umiejętności jest ważne dla wszystkich, ale etap ten szczególnie ważny będzie dla konwergerów i akomodatorów.

Dlaczego warto stosować cykl Kolba?

Zaprezentowany cykl Kolba jest cyklem uczenia przez doświadczenie, jak wskazano w tytule tego artykułu. Zakłada ono, że dorosły człowiek musi doświadczyć określonej sytuacji, zrobić coś w niej, później mieć nad tym refleksję, uzupełnić to wszystko konkretną wiedzą, a następnie powinien zastosować to w swoich naturalnych warunkach. Planowanie edukacji zgodnie z cyklem Kolba zapewni obecność tych wszystkich elementów, a do tego da poczucie sensu i satysfakcji – również z przebiegu szkolenia, nie tylko efektów – osobom o różnych stylach uczenia się.

Idealnie byłoby, gdyby każde tzw. ćwiczenie składało się z tych czterech elementów. Jeśli jednak z jakiegoś powodu jest to niemożliwe, warto, aby całe szkolenie/warsztat/spotkanie składało się na jeden, duży cykl Kolba. Nie jest to łatwe, ale jest możliwe.

 

Opracował: Piotr Henzler
Trener centralny w obszarze „Zaangażowanie obywatelskie”

Edukator, trener i ekspert związany z Fundacją Akademia Organizacji Obywatelskich. Specjalista w zakresie edukacji osób dorosłych, autor i realizator programów edukacyjnych związanych z angażowaniem mieszkańców do działań na rzecz rozwoju ich społeczności, partycypacją publiczną i społeczną.

Tu znajdziecie listę szkoleń w obszaru: Zaangażowanie obywatelskie.